200 y?ld?r değerini koruyan efsane bir sözlük...


“REDHOUSE”UN G?ZEML? ÖYKÜSÜ

ABD'nin Boston Liman?'ndan 1822 y?l?nda, içerisindeki matbaa makineleriyle Malta adas?na doğru yola ç?kan bir gemi, bugün 100 binlerce bask?ya ulaşan Redhouse sözlüklerinin gizemli öyküsünü de beraberinde taş?d?.


1822 y?l?nda ?talya, Yunanistan ve Osmanl? Devleti için kitaplar haz?rlamak üzere, Amerikan Bord'un (Yabanc? Misyonlar Bölümü) bir bas?mevi kurmakla görevlendirdiği Daniel Temple'a teslim edilen gemi, Protestanl?k öğretilerini bu ülkelerin H?ristiyan halk?na bildirmeyi, ayn? zamanda da bilim ve eğitim alan?nda Bat?'daki fikirleri herkesin yarar?na sunmay? amaçl?yordu.
Malta'da kurulan bas?mevi, 5 y?l içerisinde ?talyanca ve Rum-ca toplam 105 kitap bast?. 1830'larda ise Osmanl?ca ki-taplar basmaya başlad?ğ? s?rada Katoliklerin bask?lar?yla faaliyetleri durma noktas?na geldi.
Amerikan Bord, Osmanl? hükümetinin yay?nlar?na karş? daha hoşgörülü olmas? nede-niyle 1833 y?l?nda bas?mevini Beyrut ve ?zmir'e, 1853 y?l?nda ise ?stanbul'a taş?mak zorunda kald?. 1872 y?l?nda Eminönü Fincanc?lar Yokuşu'nda yeni bir Bord merkezi inşa edilmesiyle sürekli bir mekana kavuşan bas?mevinin pek çok dilde bast?ğ? eserleri yüzbinler taraf?ndan okunurken, bas?mevi en önemli başar?s?n? ise James W. Redhouse imzal? ?ngilizce-Türkçe ve Türkçe-?ngilizce sözlükleri yay?mlamas?yla elde etti.


REDHOUSE'UN DOğUşU


15 yaş?ndayken bir şilepte görev alarak ?stanbul'a gelen James W. Redhouse, 1811'de Londra yak?nlar?nda doğmuş ve denizcilik, haritac?l?k, teknik resim gibi konularda eğitim görmüştü. Seyahati s?ras?nda ?stanbul'da kalmaya karar veren Redhouse, k?sa süre sonra Kas?mpaşa'daki tersanelerde öğretmen olarak işe başlar. 1834 y?l?nda ?ngiltere'ye tekrar giden Redhouse, 4 y?l sonra Osmanl? devletinde mütercim-tercüman olarak çal?şmak üzere geri döner ve bir süre sonra, Osmanl?ca'-daki Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerin sözlüğü olan ''Müntahabat-? Lügat-i Osma-niye'' adl? eserini yay?mlar.


Ülkesine k?sa bir ziyaret yap?p dönmek üzere yola ç?kan Redhouse, sağl?k sorunlar? nede-niyle ?stanbul'a geri dönemeyince ömrünün geri kalan?n? anavatan?nda, ?ngilizce-Türkçe bir sözlüğü de içeren bilimsel projeler üzerinde çal?şarak geçirir. ''Kitab-? Lehcetü'l-Maani'' adl? bu ilk sözlük 1861 y ?l?nda Amerikan Bord'un ?stanbul'daki yabanc? misyon görevlileri için bas?l?r. ?ngilizce öğrenimi için temel bir gereç olan sözlük, Amerikan Bord'un Osmanl? ?mparatorluğu'nda eğitimi geliştirme hedefine de çok uygundur. Daha sonra Amerikan Bord Redhouse'a, Türkçe-?ngilizce bir sözlük haz?rlamas? görevi verir.


Bu sözlük ise ''Kitab-? Maani-i Lehce'' ad?yla 1890 y?l?nda, James W. Redhouse'un ölümünden iki y?l önce yay?mlan?r.
?ngilizce-Türkçe ve Türkçe-?ngilizce sözlüğün çekirdeğini oluşturan bu iki sözlük ve onlar? takip eden diğer yay?nlar, 19. yüzy?ldan günümüze kadar, araşt?rmac?lara ?ş?k tutar.


REDHOUSE'UN VAR?S?


Cumhuriyet'in ilan?na kadar Osmanl?ca olarak haz?rlanan sözlükler, harf ink?lab?n?n ard?ndan 1950'de, 105 bin maddeyi içeren, bugünkü ?ngilizce-Türkçe Redhouse sözlüğünün ilk bas?m? gerçekleştirilir. 1968 y?l?nda ise 1325 sayfadan oluşan Yeni Redhouse Türkçe-?ngilizce sözlük bas?l?r.
Türkiye'deki Amerikan Bord kurumlar?n?n özel vakfa devri süreci içinde Redhouse Yay?nevi, 1996 y?l?nda, Sağl?k ve Eğitim Vakf?'n?n (SEV) himayesinde bağ?ms?z bir şirket olarak yeniden yap?land?r?ld?.


Redhouse'nin varisliğini üstlenen SEV-YAY, ?stanbul'da sürdürdüğü bas?mlar?yla tüm dünyaya sözlük üretmeye devam ederken, sözlükler 30 bin ile 160 bin ana madde aras?nda değişen 10 farkl? kağ?t sözlük olarak raflarda yerini al?yor.
Ayr?ca, yay?nevi taraf?ndan haz?rlanan örnek cümle ve deyimlerle birlikte kullan?ma sunulan ve 100 binin üzerinde madde içeren Redhouse CD-ROM sözlükler, bilişim çağ?n?n okur yazar?na önemli bir hizmet vermeye devam ediyor.